Ý nghĩa mâm cỗ cúng 3 ngày Tết. Mâm cỗ cúng thường gồm những món gì?

1. Mâm cúng mùng 1 - Cúng Tết Nguyên đán và ông bà tổ tiên.

Vào buổi sáng mùng 1, các gia đình sẽ chuẩn bị một mâm cỗ hoành tráng để đón chào một năm mới đến. Phong tục này bắt nguồn từ tên gọi "Nguyên đán" với "Nguyên" có nghĩa là điểm khởi đầu và "đán" có là buổi sáng sớm. Mâm cỗ mùng 1 mang ý nghĩa là sự bắt đầu của một năm mới tốt đẹp và may mắn hơn.

Ngoài ra, với đạo lý lâu đời "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc ta, ngày mùng 1 còn mang ý nghĩa thiêng liêng là để bày tỏ lòng thành kính đối với bậc tổ tiên. Các con cháu cùng tụ hội về nhà để tưởng nhớ đến các thế hệ trước, cùng dọn ra mâm cúng và mời ông bà về chung vui với con cháu trong dịp năm hết Tết đến là một phần không thể thiếu trong truyền thống gia đình Việt.

Về việc chuẩn bị mâm cỗ, mỗi miền Bắc, Trung, Nam sẽ có cách bày trí khác nhau sao cho phù hợp với văn hóa mỗi miền. Đối với miền Bắc, do có bề dày lịch sử và truyền thống lâu đời nhất nên việc chuẩn bị mâm cỗ cần phải chỉnh chu. Mâm cỗ miền Bắc cần phải đúng theo quy tắc "4 bát 6 đĩa" hoặc "8 bát 8 đĩa" (đối với mâm cỗ lớn). Về cơ bản, số bát và đĩa trên mâm cần phải là số chẵn để đặt được sự hài hòa, cân xứng. Các món ăn cần phải được bày trí cho đẹp mắt để mang lại may mắn cho gia đình.

Mâm cỗ của miền Trung và miền Nam có những nét tương đồng nhau về các món ăn cũng như cách trình bày. Không cần quá trau chuốt như miền Bắc, mâm cỗ ở miền Trung và miền Nam khá đơn giản nhưng vẫn rất đầy đủ cách món từ món xào đến nước.

2. Mâm cúng mùng 2 - Cúng thần linh

Với phong tục và tín ngưỡng thờ cúng lâu đời của người Việt, mùng 2 Tết là ngày để các gia đình bày mâm mời thần linh về chung vui cùng gia đình. Việc bày tỏ lòng thành kính đối với bậc bề trên sẽ giúp mọi người được thần linh phù hộ cả năm để tai qua nạn khỏi và làm ăn phát đạt.

Về cơ bản, mâm cỗ cúng vào mùng 2 cũng sẽ tương tự như mùng 1 nhưng có thêm thắt một vài món. Vẫn bánh chưng (hoặc bánh tét) cùng mâm ngũ quả nhưng có thể thay các món xào và món chiên mới mâm cỗ được đặc sắc hơn.

3. Mâm cúng mùng 3 - Cúng tiễn thần linh, gia tiên và hóa vàng

Vào mùng cuối cùng của dịp Tết, các gia đình sẽ bày ra 1 mâm cơm khá đơn giản để tiễn tổ tiên và bậc thần linh về trời sau 3 ngày chung vui cùng con cháu.

Ngoài các món thường dùng ra, mâm cỗ cúng mùng 3 nhất định phải có 2 cây mía. Theo quan niệm xưa, cây mía ngoài đại diện cho sự may mắn và tài lộc đầu năm, thì đây còn là vật dụng theo chân ông bà tổ tiên trong những ngày về dương gian. Cây mía là gậy chống để ông bà đi lại, là đòn gánh để mang lộc về trời và cũng là gậy để xua đuổi tà ma trong những ngày lễ Tết.

Đi kèm với mâm cỗ mùng 3 là một hoạt động không thể thiếu, đó là hóa vàng cho các cụ. Tiền, vàng mã cúng trong 3 ngày Tết sẽ được đem đốt thành tro để gửi về cho ông bà như để lấy may và cầu mong sự phù hộ.

4. Mâm cỗ cúng thường gồm những món gì?

Bánh chưng, bánh tét

Bánh chưng (đối với miền Bắc) và bánh tét (đối với miền Trung và miền Nam) là 2 món bánh không thể thiếu trong dịp đầu xuân như thế này. Lớp nếp dẻo, xanh ăn cùng với nhân đậu xanh, thịt mỡ của 2 món bánh là đặc trưng của ngày Tết truyền thống Việt Nam và sẽ khó có thể có một cái Tết trọn vẹn nếu thiếu đi bánh chưng và bánh tét.

Gà luộc

Với cách chế biến đơn giản thể hiện sự dân giã và bình dị, gà luộc là món ăn không thể thiếu trên mâm cỗ trong những dịp lễ cúng. Đối với Tết Nguyên đán, gà được cắt tiết và làm sạch từ đêm 30 (do tránh sát sinh vào dịp năm mới) để chuẩn bị cho mâm cúng các mùng.

Canh miến

Canh miến là đặc sản của miền Bắc vào dịp năm mới. Trong tiết trời se lạnh, được ăn 1 bát canh miến nóng hổi thì còn gì tuyệt hơn chứ! Canh có thể thể được nấu cùng các nguyên liệu khác nhau tùy vào mỗi gia đình. Tuy nhiên, các nguyên liệu chính trong món canh miến thường sẽ là miến dong, măng và nấm nấu cùng với thịt. Lưu ý là không nên nấu canh miến với thịt vịt, do theo quan niệm xưa rằng mùng 1 đầu tháng ăn thịt vịt sẽ gặp điều xui.

Canh khổ qua

Nếu canh miến là đặc sản của Tết miền Bắc thì canh khổ qua nhồi thịt là đặc sản của miền Trung và miền Nam. Người dân 2 miền cứ đến dịp cuối năm sẽ lại làm món canh với vị đắng đặc trưng này với niềm tin rằng, khi ăn xong thì "mọi nỗi khổ đau của năm cũ sẽ qua đi", chào đón một năm mới tốt lành hơn.

Mâm ngũ quả

Chưng mâm ngũ quả vào ngày Tết Nguyên đán đã là truyền thống lâu đời của người dân Việt Nam. Mỗi loại quả trên mâm mang ý nghĩa gửi gắm những nguyện vọng của gia đình cho năm mới và mong sao có thể đạt được những nguyện vọng đó.

Ngoài mâm ngũ quả, các gia đình còn chưng thêm 1 cặp dưa hấu hoặc bưởi, cũng mang ý nghĩ cầu mong tài lộc và may mắn cho thời gian tới.

Hy vọng rằng qua những thông tin về ý nghĩa mâm cỗ cúng 3 ngày Tết vừa được chia sẻ, bạn và gia đình đã hiểu hơn về truyền thống lâu đời này của nước ta. Chúc bạn năm mới mạnh khỏe và thật nhiều niềm vui!